Çocuklarda 'Etiketlenme' Tehlikesinin Önüne Nasıl Geçilebilir?

Prof. Dr. Koray Karabekiroğlu
Yayın : 18.09.2011 - Güncelleme : 24.09.2026

Çocuklarda Etiketlenme Tehlikesi: “Yaramaz” ve “Tembel” Gibi Sıfatlar Nasıl Önlenir?

Çocukların okul hayatında yaşadığı bazı davranışsal, gelişimsel veya öğrenme sorunları, yanlış yaklaşımlar nedeniyle zamanla daha büyük problemlere dönüşebiliyor. Özellikle bir çocuğun “yaramaz”, “tembel”, “sorumsuz” veya “korkak” gibi sıfatlarla tanımlanması, onun hem okul yaşamını hem de sosyal ilişkilerini olumsuz etkileyebiliyor.

Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Koray Karabekiroğlu, çocukların okul ortamında etiketlenmesinin önüne geçilmesi ve eğitim hayatında daha sağlıklı bir yaklaşım benimsenmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

• Çocuklar okulda neden etiketleniyor?

Öğrenme güçlüğü, dikkat sorunları veya sosyal etkileşimde zorlanma yaşayan çocuklar, okul ortamında davranışları nedeniyle kolaylıkla etiketlenebiliyor.

Örneğin sınıfta dikkatini toplamakta zorlanan bir çocuk “yaramaz”, derslerinde güçlük yaşayan bir öğrenci “tembel”, sosyal ortamlarda çekingen davranan bir çocuk ise “korkak” olarak tanımlanabiliyor.

Ancak bir çocuğun belirli bir davranış göstermesi, onun kişiliğini bu davranış üzerinden tanımlamak anlamına gelmiyor. Uzmanlara göre özellikle okulun ilk dönemlerinde çocukların davranışlarının doğru değerlendirilmesi ve ihtiyaçlarının anlaşılması büyük önem taşıyor.

• “Yaramaz” veya “tembel” demek çocuğu nasıl etkiler?

Çocuğun sürekli olumsuz sıfatlarla anılması, kendisiyle ilgili algısını etkileyebilir. Bir çocuk çevresinden sürekli “başarısız”, “yaramaz” veya “tembel” olduğunu duyduğunda, zaman içinde bu ifadeleri kendisiyle özdeşleştirebilir.

Bu durum çocuğun okula karşı isteğinin azalmasına, derslere katılımının düşmesine ve eğitim motivasyonunun olumsuz etkilenmesine yol açabilir. Bu nedenle, çocuğun kişiliğini hedef alan ifadeler yerine, sorun oluşturan davranışın kendisine odaklanılması önemlidir.

• Çocuğu etiketlemek okul başarısını etkiler mi?

Çocuğun etiketlenmesi, doğrudan her çocukta aynı sonucu doğurmaz. Ancak sürekli olumsuz geri bildirim almak çocuğun okula ve öğrenmeye yönelik tutumunu etkileyebilir.

Özellikle öğrenme güçlüğü, dikkat sorunları veya sosyal kaygı gibi güçlükleri bulunan çocuklarda, sorunun nedenini anlamadan yalnızca davranışı eleştirmek mevcut güçlüğün daha da belirgin hale gelmesine neden olabilir. Bu nedenle “Neden böyle davranıyor?” sorusu, “Neden söz dinlemiyor?” sorusundan önce gelmelidir.

• Öğretmenler çocukların davranışlarına nasıl yaklaşmalı?

Öğretmenlerin çocuklarda görülebilen gelişimsel ve psikolojik sorunlar konusunda doğru bilgiye sahip olması önem taşıyor. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, davranış sorunları, sosyal kaygı ve öğrenme güçlüğü gibi durumlarla ilgili yanlış veya eksik bilgiler, çocuğun yanlış değerlendirilmesine neden olabilir.

Çocuğun davranışları sürekli olarak disiplin problemi şeklinde değerlendirilmek yerine, gerektiğinde öğretmen, aile, rehberlik servisi ve çocuk psikiyatrisi uzmanı arasında işbirliği kurulması gerekiyor.

• Okul ortamı çocukların sorunlarını artırabilir mi?

Okul, çocukların sosyal ve akademik gelişimi açısından önemli bir ortamdır. Ancak yanlış yaklaşımlar nedeniyle çocuğun yaşadığı bazı güçlükler daha da belirgin hale gelebilir.

Özellikle çocuğun sınıf arkadaşlarının önünde küçük düşürülmesi, sürekli eleştirilmesi veya diğer öğrencilerle karşılaştırılması, kendisini değersiz hissetmesine yol açabilecek deneyimlere dönüşebilir.

Bu nedenle öğretmenlerin sorunları fark ettiğinde çocuğu sınıf içinde damgalamak yerine, uygun destek mekanizmalarını devreye sokması önem taşıyor.

• Çocuklarda etiketlenme nasıl önlenir?

Çocukların etiketlenmesini önlemek için öncelikle davranış ile çocuğun kişiliğinin birbirinden ayrılması gerekiyor.

“Sen tembelsin” demek yerine “Bu ödevi tamamlamakta zorlandığını görüyorum” şeklinde davranışa odaklanan bir iletişim kurulabilir.

Anne babaların ve öğretmenlerin dikkat etmesi gereken bazı noktalar şöyle:

• Çocuğu arkadaşlarının yanında küçük düşürmemek,
• “Yaramaz”, “tembel”, “başarısız” gibi kalıcı sıfatlar kullanmamak,
• Çocuğu kardeşleri veya arkadaşlarıyla karşılaştırmamak,
• Sorunun altında yatan nedeni anlamaya çalışmak,
• Çocuğun güçlü yönlerini desteklemek,
• Gerektiğinde okulun rehberlik servisi ve uzmanlardan destek almak,
• Öğretmen ve aile arasında düzenli iletişim kurmak.

• Aile ve öğretmen neden işbirliği yapmalı?

Çocuğun okulda yaşadığı sorunların doğru anlaşılması için aile ve öğretmen arasındaki iletişim büyük önem taşıyor.

Aile, çocuğun evdeki davranışları hakkında öğretmene bilgi verebilirken öğretmen de sınıf ortamındaki gözlemlerini aileyle paylaşabilir. Böylece çocuğun davranışlarının yalnızca tek bir ortam üzerinden değerlendirilmesinin önüne geçilebilir.

Sorun devam ediyorsa rehberlik servisi veya çocuk ve ergen ruh sağlığı alanında çalışan uzmanlardan değerlendirme alınabilir.

• Okula yeni başlayan çocukların aileleri ne yapmalı?

Anaokuluna veya ilkokula yeni başlayan çocuklar için okul ortamı başlı başına yeni bir deneyimdir. Bu nedenle okula uyum sürecinde çocukların kaygı veya çekingenlik yaşaması mümkün olabilir.

Uzman görüşüne göre ailelerin çocuğun okula başlamadan önce okulu tanımasına yardımcı olması, öğretmeniyle iletişim kurmasını desteklemesi ve okul sürecini çocuk için daha öngörülebilir hale getirmesi yararlı olabilir.

Okulun ilk dönemlerinde ortaya çıkan her davranışı bir problem olarak değerlendirmek yerine, çocuğun yeni ortama uyum sürecinin de dikkate alınması gerekiyor.

• Çocukların sorunları nasıl doğru şekilde ele alınmalı?

Çocuğun davranışında dikkat çeken bir değişiklik olduğunda öncelikle davranışın nedeni araştırılmalıdır.

Öğrenme güçlüğü, dikkat sorunları, sosyal kaygı veya başka bir gelişimsel sorun söz konusu olabileceğinden, çocuğu etiketlemek yerine ihtiyaç duyduğu desteğin belirlenmesi önemlidir.

Doç. Dr. Koray Karabekiroğlu'nun dikkat çektiği gibi, çocukların okul hayatında sağlıklı gelişebilmesi için ailelerin, öğretmenlerin ve gerektiğinde uzmanların birlikte hareket etmesi büyük önem taşıyor.

Bir çocuğu tanımlayan şey yaşadığı güçlük değil, bu güçlüğün nasıl ele alındığıdır.