21 Aralık Nardugan Bayramı Nedir?

Ayşegül BAŞARAN
Yayın : 15.12.2025 - Güncelleme : 23.12.2025

21 Aralık'ta Güneş Oğlak burcuna geçerken, evrende yeni bir dönü başlar. 21 Aralık, Türk dünyasının kadim inançlarında Nardugan Bayramı olarak anılan özel bir gündür. Bu tarih, yılın en uzun gecesi olan kış gündönümüne denk gelir ve karanlığın en uzun süresinden sonra günlerin yeniden uzamaya başlamasını simgeler. Nardugan, doğanın yeniden doğuşunu, ışığın karanlığa karşı zaferini ve yeni başlangıçları temsil eder.

21 Aralık Nardugan Günü'nün Anlamı ve Ritüelleri Neler?

• Nardugan Kelimesinin Anlamı

“Nar” eski Türkçede güneş, “dugan / tugan” ise doğan, doğuş anlamına gelir. Birlikte kullanıldığında “Güneşin yeniden doğuşu” anlamını taşır. Bu yönüyle Nardugan, doğa merkezli Türk inanç sisteminde umut ve yenilenme temalarının sembolüdür.

Nardugan Bayramı, Yalda, Noel: Kış gün dönümü tarih boyunca neden ve nasıl kutlandı?

• Tarihsel ve Kültürel Köken

Nardugan Bayramı’nın kökeni, İslamiyet öncesi Orta Asya Türk topluluklarının Gök Tanrı inancı ve doğa döngülerine dayalı yaşam anlayışına uzanır. Güneşin yeniden güç kazandığına inanılan bu dönemde, insanlar doğayla uyumlu bir şekilde yeni yıl için niyetlerde bulunurdu. Bayram, özellikle Altay, Sibirya ve Orta Asya Türk topluluklarında farklı adlar ve uygulamalarla yaşatılmıştır.

Kış gün dönümü antik çağlardan bu yana dünyanın birçok bölgesinde festivallerle kutlanıyor, hakkında birçok söylenceler yaratıldığı gibi bilimsel tartışmalar da içeriyor. Peki, kış gün dönümü tam olarak neyi ifade ediyor?

•  Kış Gün Dönümü Ne Zaman?

21 Aralık'ta Kuzey Kutbu Güneş'ten en uzak noktada olduğu için Kuzey Yarım Küre'de kış başlar. Güneş gökyüzünde en alçak noktada, ufuk çizgisine en yakın mesafede olduğu için 24 saat içinde en kısa süreli gün ışığına maruz kalır. Bu, Dünya'nın Güneş etrafında dönüşüyle ilgili olduğu için her yıl aynı zamana denk geldiği sanılsa da öyle olmaz. Güney Yarım Küre'de ise bu tarih yaz gün dönümünü ifade eder, yazın başlangıcı sayılır.

• Kış Gün Dönümü Kutlamaları

Birçok kültürde çok eski tarihlerden beri kış gün dönümü kutlanır. Kışın hayvanları besleme zorunluluğundan kurtulmak ve insanlar için yiyecek sağlamak üzere kurban kesilir, bira ve şarap fermente edilir.

• Asya: Dongzhi Festivali

Başta Çin, Kore ve Japonya olmak üzere Doğu Asya'da bu festival yılın en önemli kutlamalarından sayılır. Dongzhi "aşırı kış" anlamına gelir. Uzun günlerin başlangıcı ve pozitif enerji kaynağı olarak kutlanır. Festivalin kökeni "yin ve yang" felsefesine dayanır; bu evrende denge ve uyum felsefesidir.

• Nardugan Bayramı

Roma'da Satürnalya, Antik Yunan'da ise Dionysos Şenlikleri olarak kutlanan, Türklerde Güneş'in Doğuşu anlamına gelen ve Ön Türkler'deki atalar kültü döneminden günümüze kadar Orta Asya coğrafyasında Güneş kültü adına kutlanan bir bayramdır. Her yıl 22 Aralık'tan sonra gelen ilk dolunayda kutlanır.

Bunun nedeni ise Türklerin eski inanışına göre tıpkı Mısır mitolojisinde olduğu gibi gece ile gündüzün sürekli savaş halinde olması ve 21 Aralık günü en uzun gecenin ardından Güneş'in daha çok görünmeye başlaması, günlerin uzamasıdır. Bu yüzden Türklerce Ay yılı esasına dayalı olarak 22 Aralık gününü takiben ilk dolunayın çıktığı gün yeni yılın ilk günüdür.

• Orta Amerika: Uçuş Dansı

Beş uçan kişi veya "kuş adam" olarak bilinen insanlar 30 metrelik bir direğe tırmanır. Dördü iplere bağlı halde kendini boşluğa bırakır ve havada dans ediyormuş görüntüsü yaratırken, bir kişi de direğin tepesinde kalıp davul ve flüt çalar. Efsanelere göre bu dans tanrıları mutlu etme, kuraklığı dindirme ve temel besin kaynakları olarak mısır hasılatını artırmak amacıyla yapılır.

• İran: Yalda 

Yılın en uzun gecesinde yapılan bu kutlama sırasında aileler bir araya gelir, yiyip içerek sabaha kadar şiir okur. En gözde yiyecekler kırmızı renkleri nedeniyle nar ve karpuzdur; bu renk şafağın ve yaşamın sembolü olarak görülür.

• Pakistan: Çatarmas 

Pakistan'ın Afganistan sınırında Hindikuş Dağları'nın vadilerinde yaşayan ve pagan azınlığı oluşturan Kalaşlar kış gün dönümünü ateş yakıp dans ederek ve kuru meyveler yiyerek kutlar.

• Antik Roma: Saturnalya

Antik Roma döneminde 17 Aralık'ta başlayan ve 7 gün süren bu kutlama, tanrıların atası Satürn adına yapılırdı. Onun adına kurulan tapınaklarda kurbanlar kesilir, ziyafetler düzenlenir, hediyeler verilirdi. Kutlamaya katılmaları için kölelere bile izin verilirdi.

• Noel

Noel, Hristiyanlıkla paganlığın ve antik Roma kutlamalarının bir karmasıdır. Roma döneminde kullanılan Ay takvimine göre kış gün dönümü 25 Aralık'a denk gelir. Ancak 1500'lerde miladi takvime geçilince günlerde kayma olmuş, kış gün dönümü 21 Aralık'a kaymıştır. Yine de Hristiyanlar ilk tarihe bağlı kalarak 25 Aralık'ı İsa'nın doğum günü olarak kutlamaya devam etmiştir.

• Yule-Yul-Jul (Hristiyanlık öncesi Kuzey Avrupa) 

Günümüz İskandinavya bölgesinde yaşayan Cermen halkları tarafından kutlanan bu antik bir pagan kış festivalinde, güneşin dönüşünü, ışığı ve sıcağı temsil edecek şekilde ateş yakılırdı. İskandinav tanrısı Thor için kütük yakılarak kötü ruhlar kovulmaya, gelecek yıl için de iyi şans getirilmeye çalışılır, şarkılar söylenirdi. Günümüz Noel kutlamaları ile benzerlikler içerir.

Nardugan Bayramı Ritüelleri

Tarihsel kaynaklara göre Nardugan Bayramı’nda öne çıkan bazı ritüeller şunlardır:

• Akçam (Hayat Ağacı) süsleme: Dallarına bezler, kurdeleler veya dilek sembolleri asılır. Bu, bolluk ve bereket dileğinin simgesidir.
• Ateş yakma: Ateş, güneşin yeryüzündeki temsili olarak kabul edilir; kötü enerjilerden arınmayı simgeler.
• Birlikte yemek yeme: Aile ve topluluk bir araya gelir, paylaşım ve dayanışma vurgulanır.
• Dilek tutma: Yeni yıl öncesi sağlık, bereket ve huzur için niyet edilir.

Bu ritüellerin ortak noktası, doğayla uyum, umut ve toplumsal bağların güçlendirilmesidir.

• Günümüzde Nardugan Nasıl Kutlanıyor?

Nardugan Bayramı günümüzde bazı kültürel çevreler ve araştırmacılar tarafından, Türklerin kadim geleneklerini hatırlamak ve yaşatmak amacıyla yeniden gündeme getirilmektedir. Ancak modern anlamda yaygın, resmî veya standartlaşmış bir kutlama biçimi bulunmamaktadır. Uygulamalar daha çok sembolik ve kültürel farkındalık düzeyindedir.

Nardugan Bayramı, Türk kültür tarihinde doğa, güneş ve yeniden doğuş temaları etrafında şekillenmiş önemli bir kültürel mirastır. 21 Aralık’ta karanlığın ardından ışığın artmaya başlaması, geçmişten bugüne insanlara umut ve yenilenme mesajı vermeye devam etmektedir.

Eski Türk topluluklarında, kış gündönümü döneminde ışığın yeniden güçlenmesi ve doğanın dönüşü simgeleyen ritüeller yapılırdı. Bu dönemde evlerin temizlenmesi, bereketi simgeleyen yiyeceklerin hazırlanması, nar gibi çoğalmayı temsil eden meyvelerin tüketilmesi ve yeni dönem için iyi niyetlerin dile getirilmesi yaygın uygulamalar arasında yer alırdı.

Nardugan, bazı araştırmacılara göre ışığın geri dönüşünü, yeniden doğuşu ve bolluk temasını simgeleyen eski bir kutlama olarak yorumlanmaktadır. Günümüzde bu anlatı, kültürel bir miras ve sembolik bir anlatım olarak ele alınmaktadır.

Ne Yapılabilir?

• Nar yiyerek bolluk ve çoğalma niyetini sembolize edin.
• Evinizi temizleyerek yeni döneme alan açın.
• İyilik yapın, paylaşımı artırın.
• Bereketi temsil eden, paylaşımlı bir yemek hazırlayın.
• Yeni yıl için niyetlerinizi yazın.

Paylaşımlı yemekler, bereketin çoğalması, birlik ve paylaşım niyetini simgeleyen; genellikle bölünüp dağıtılan, tencerede çoğalan yemeklerdir. Türk kültürü ve Anadolu geleneğinde öne çıkan örnekler şunlardır:

Paylaşımlı Yemek Örnekleri:

Pilav (özellikle etli veya nohutlu): Tencerede çoğalan, kalabalık sofraların simgesi.
Aşure: Birçok malzemenin bir araya gelmesiyle birlik ve bereketi temsil eder.
Keşkek: Toplu tüketilen, dayanışma ve emekle ilişkilendirilen geleneksel yemek.
Dolma & Sarma: Paylaşmaya uygun, sofrada bölüştürülen yemekler.
Börek (tepsi böreği): Dilimlenerek paylaşılan, misafirlik kültürünün parçası.
Çorba (mercimek, tarhana, yayla): Aynı tencereden paylaşılan en eski sofra sembollerinden biri.
Ekmek: Bölünerek paylaşılması nedeniyle bereketin en temel simgesi.

Nardugan Niyeti

Işığın yeniden güçlendiği bu dönemde;
evime, kalbime ve hayatıma bolluk, bereket ve açıklık davet ediyorum.
Eski olanı sevgiyle bırakıyor, yeniyi güven, denge ve huzurla karşılıyorum.
Paylaştıkça çoğalan, aydınlandıkça büyüyen bir yıl niyet ediyorum.