Bir Çocuğun Şiddete Eğilimi Nasıl Anlaşılır?

Psikolog Yağmur Çelik
Yayın : 14.04.2015 - Güncelleme : 06.10.2026

Ebeveynlere Özel Rehber: Çocuklarda Şiddet Eğilimi Nasıl Anlaşılır ve Nasıl Engellenir?

Çocuğun gelişim yolculuğu saldırganlık dürtüsünden bağımsız düşünülemez. Uzman Klinik Psikolog Yağmur Çelik, çocuklarda şiddet ve öfke kontrolü üzerine yaptığı değerlendirmelerde, eğitimin amacının bu dürtüyü bastırmak değil; doğru kanallara yönlendirerek kontrol altına almayı öğretmek olduğunu vurguluyor.

"Saldırganlık içgüdüsel bir dürtüdür; önemli olan bastırmak değil, duyguları yönetmeyi öğretmektir." diyor uzmanlar. 

 Çocuğum Neden Saldırgan Davranıyor?

• Aileler Çocuklarındaki Şiddet Eğilimini Nasıl Anlayabilir?

Bir çocuğun zaman zaman öfkelenmesi ile şiddeti bir davranış biçimi haline getirmesi arasında fark vardır. Uzm. Kln. Psk. Yağmur Çelik'e göre ebeveynlerin dikkat etmesi gereken temel belirtiler şunlardır:

Uzm. Kln. Psk. Yağmur Çelik, çocuklarda şiddet eğiliminin işaretlerini ve ebeveynlerin atması gereken 7 temel adımı anlattı.

Sık ve Şiddetli Öfke Nöbetleri: Çocuğun istekleri gerçekleşmediğinde kriz boyutuna varan, uzun süren ve sakinleşmekte zorlandığı tepkiler vermesi.

Canlılara veya Eşyalara Zarar Verme: Oyuncaklarını kırma, fırlatma, arkadaşlarına, kardeşlerine veya evcil hayvanlara fiziksel zarar verme (vurma, ısırma, çimdikleme) eğilimi.

Sözel Şiddet ve Tehdit Dili: Sorunları konuşarak çözmek yerine bağırma, hakaret etme, tehdit edici kelimeler veya küfür kullanma.

Empati Eksikliği ve Pişmanlık Duymama: Başka birine zarar verdiğinde onun canının yandığını önemsememe, suçluluk hissetmeme veya zarar gördüğünü gördüğü halde eğlenmeye devam etme.

Düşük Frustrasyon (Engellenme) Eşiği: En küçük bir başarısızlıkta, oyunda kaybettiğinde veya "hayır" cevabı aldığında aşırı tepki gösterip saldırganlaşma.

Sosyal İzolasyon ve Dışlanma: Yaşıtlarıyla oynarken kurallara uymakta zorlanması, sürekli kavga çıkardığı için arkadaş gruplarından dışlanması.

• Şiddet İçgüdüsel Bir Dürtüdür

Çocuğunuzun zaman zaman sergilediği saldırgan tutumlar karşısında kendinizi hemen suçlamamalısınız. Uzm. Kln. Psk. Yağmur Çelik, bu durumun evrimsel ve gelişimsel boyutunu şöyle açıklıyor:

"Geçmişte atalarımızın hayatta kalmak için bu dürtülere ihtiyacı vardı. Ancak günümüz şartlarında bir arada mutlu, huzurlu ve güvenli yaşamak için saldırganlık dürtüsüne değil, empatiye ve hoşgörüye ihtiyacımız var."

Çocuklar, özellikle 2-3 yaş civarında var olma çabalarının bir parçası olarak tepkileri test ederler. İlgi çekmek veya engellendiklerinde yaşadıkları öfkeyi dışa vurmak için nesnelere ya da çevresindekilere saldırganlaşabilirler. Önemli olan, çocuğun bu duyguları sağlıklı bir şekilde yönetmesini sağlamaktır.

• Şiddet Eğilimini Önlemek İçin 7 Temel Adım

Uzm. Kln. Psk. Yağmur Çelik’e göre, şiddetten uzak ve empati odaklı bir çocuk yetiştirmek için ebeveynlerin izlemesi gereken adımlar şunlardır:

1. Çocuğunuza Kesinlikle Şiddet Uygulamayın

Çocuklar duyduklarını değil, gördüklerini taklit ederler. En hafif düzeyde bile olsa uygulanan fiziksel veya sözel şiddet, çocukta tamiri zor travmalar yaratır ve şiddeti bir sorun çözme aracı olarak öğrenmesine yol açar. Ev içindeki tartışmaları uzlaşmacı yollarla çözerek çocuğunuza doğru model olun.

2. Çocuğunuzu Doğru Spor ve Bedensel Aktivitelere Yönlendirin

Çocukların enerjilerini dışa vurabilecekleri alanlar yaratılmalıdır. Vücudu güçlendiren ve kural bilinci kazandıran judo, karate, basketbol gibi sporlar ile futbol gibi takım oyunları son derece faydalıdır.

Spor sayesinde çocuk:

• Kendi fiziksel sınırlarını ve gücünü tanır.
• Karşısındakine zarar vermeden yarışmayı öğrenir.
• Takım kurallarına uyma alışkanlığı kazanır.

Ayrıca su, çamur ve açık hava oyunları çocuğun duyusal hassasiyetini geliştirerek biriken enerjisini sağlıklı bir şekilde boşaltmasını sağlar.

3. Saldırgan Davranışları Onaylamayın

"Erkektir yapar", "Kendini ezdirmesin" gibi gerekçelerle şiddeti meşrulaştırmayın. Bugün kendini koruma kılıfıyla şiddete göz yumulan çocuk, yarın başkalarına eziyet etmekten çekinmeyebilir.

4. Saldırganlıkla Yönetilmeyin

Çocuğunuz istediğini yaptırmak için öfke nöbeti geçirdiğinde veya şiddete başvurduğunda pes etmeyin. Çevre baskısıyla geri adım atmak, çocuğa "şiddet uygularsam istediğimi alırım" mesajı verir. Sakin kalıp tehlikeli hareketleri engelleyin ve çocuk sakinleştikten sonra davranışının neden yanlış olduğunu basit bir dille açıklayın.

5. Empati Yeteneğini Geliştirin

Çocuklar verdikleri zararın boyutunu kavramakta zorlanabilirler. Duygu egzersizleri ile empati kurmalarını sağlayın:

"Böyle bir durumda sen olsaydın ne hissederdin?" sorusunu sorun.

Görseller üzerinden farklı ruh hallerini göstererek karakterlerin ne hissettiği üzerine konuşun.

Başka bir çocuğa zarar verdiğinde, saldıran çocuktan ziyade zarar gören çocukla ilgilenerek şiddetin ilgi getirmediğini gösterin.

6. Rol Modelleri Denetleyin

Çocuğun izlediği çizgi filmleri, oynadığı dijital oyunları ve çevresinde örnek aldığı kişileri mutlaka denetleyin. Şiddet ögeleri içeren içeriklerden çocuğu uzak tutun.

7. Sorumluluk Verin ve Takdir Edin

Çocuğun sosyal olgunluğunu artırmak için yaşına uygun küçük ev sorumlulukları verin. Görevlerini tamamladığında gösterdiği olumlu çabayı takdir ederek kendine olan güvenini pekiştirin.

"Geleceği Çocuklarımızla İnşa Edeceğiz"

Saldırganlığı yok saymak ya da sert yasaklarla bastırmak çocukta kabul görmediği hissi yaratır. Ebeveynlerin günlük yaşamda etik değerlere uygun davranması, çocuğun olgunlaştığında örnek alacağı en güçlü kaynaktır.

Öfke kontrolünü öğrenemeyen bireylerin hayat boyu haklıyken haksız duruma düşeceğini belirten Psikolog Yağmur Çelik, rehber niteliğindeki mesajını şu sözlerle tamamlıyor:

"Hayal ettiğimiz şiddetsiz ve huzurlu toplumu yaratmaya kendi çocuklarımızdan başlamalıyız. Onlara duygularını yönetmeyi öğretmek, geleceğe bırakacağımız en büyük mirastır."