Zehirlendiğinizi Düşünüyorsanız Ne Yapmalısınız?

Ayşegül BAŞARAN
Yayın : 08.12.2025 - Güncelleme : 11.12.2025

Zehirlenme, kişiyi hasta eden bir şeyi soluduğunda, yuttuğunda veya dokunduğunda meydana gelebilir. Bazı zehirler ölüme neden olabilir. Zehirlenmeler çoğunlukla; bazı ilaçların kullanımında doz aşımı veya uygun olmayan ilaç kullanımı, evsel veya diğer kimyasalların solunması veya yutulması, cilt yoluyla kimyasalların emilmesi ve karbon monoksit gibi gazların solunması gibi nedenlerle meydana gelebilir.

Belirli türdeki zehirlenmeler belirli yaş grupları arasında yaygındır. Örneğin, özellikle yaşlı yetişkinler reçeteli ilaçları kullanırken zehirlenme riski altındadır. Çocuklar genellikle ağrı kesiciler, kozmetikler, kişisel bakım veya temizlik ürünleri, haşere öldürücüler ve bitkiler yoluyla zehirlenir. Ergenlik öncesi çocuklardan yaşlı yetişkinlere kadar olanlar genellikle bitkisel ürünler, reçeteli ilaçlar, alkol, reçetesiz satılan ilaçlar ve bozulmuş yiyecekler yoluyla zehirlenir.

Zehirlendiğinizi Düşünüyorsanız Ne Yapmalısınız?

#Reklan

Zehirlenme

Zehirlenme, zehirli bir maddeye maruz kalmanın sizi hasta etmesi veya size zarar vermesidir. Birçok madde insanlar için zehirlidir. Örnek olarak ağır metaller , bazı gazlar ve hatta bahçenizdeki bazı bitkiler verilebilir. Zehirlenme genellikle aniden ve kazara meydana gelir. Örneğin, bir çocuk öksürük şurubu içebilir veya gözünüze temizlik maddesi sıçratabilirsiniz.

Zehirlenmenin Belirtileri Nelerdir?

Zehirlenmenin belirti ve semptomları, zehrin vücudunuza nasıl girdiğine göre değişir. Örneğin:

Gözünüze zehirli kimyasalların kaçmasının belirtileri arasında göz ağrısı, kızarıklık veya şişlik bulunur. Zehir yutmanız durumunda ishal, mide bulantısı ve/veya kusma gibi sindirim sorunları gibi belirtiler ortaya çıkar. Zehir cildinize temas ederse kızarıklık, ağrı ve batma hissi oluşabilir.

Belirtiler ve semptomlar ayrıca şunlara göre de değişir:

Zehir miktarı ve türü
Yaşınız ve genel sağlığınız

Zehre ne kadar süre maruz kaldığınız. Akut maruziyetler saniyeler veya dakikalar sürerken, kronik maruziyetler uzun bir süre boyunca gerçekleşir.

Akut Zehir Maruziyetinin Belirtileri

Akut zehirlenmenin birçok olası belirtisi vardır. Bunlar tüm vücudunuzu ve/veya belirli organlarınızı etkileyebilir. Belirtiler, toksine maruz kaldıktan hemen sonra veya saatler hatta günler sonra ortaya çıkabilir.

Zehirlenme belirtileriniz olduğunu düşünüyorsanız, hemen 112 acil durum numarasını arayın.

Belirtileri şunlardır:

Vücut ısısındaki değişiklikler
Kalp atış hızındaki değişiklikler
Göğüs ağrısı
Bilinç bulanıklığı, konfüzyon
Öksürük , muhtemelen kanlı
İshal, bulantı ve/veya kusma
Baş dönmesi, halsizlik veya bayılma
Göz ağrısı , kızarıklık, şişlik veya sulanma
Baş ağrısı
Gözlerinizde, burnunuzda, boğazınızda ve solunum yollarınızda şiddetli yanma hissi
Ciltte döküntü, kızarıklık, ağrı, yanma veya batma
Mide ağrısı ve krampları
Nefes almada sorun
Görmede sorun veya görme kaybı

Kronik Zehir Maruziyetinin Belirtileri Neler?

Kronik (uzun süreli) maruziyette, belirtiler yıllar geçene kadar ortaya çıkmayabilir. Örneğin:

Uzun süre zehirli gazlara maruz kalmak akciğer hasarına neden olabilir. Gelişebilecek semptomlar arasında nefes darlığı ve kronik hırıltı bulunur.
Uzun süreli radon maruziyeti akciğer kanserine yol açabilir.

Zehirlenen biri neden kusturulmaz?

Zehirlenen kişi aşındırıcı bir zehir (çamaşır suyu, tuz ruhu gibi) yutmuşsa asla kusturulmaz. Kusturmak boğazına daha fazla zarar verebilir veya hava yolunu tıkayabilir. Ayrıca sıvı geri çıkarken boğazını yakarak daha fazla acı ve sıkıntıya neden olur.

Zehirlenmenin Etkileri Nelerdir?

Zehirlenmenin etkileri hafiften şiddetliye kadar değişir. Bazı vakalar ölümcül olabilir. Ciddi vakalar şunlara yol açabilir:

Hastaneye yatış
Uzun vadeli tedavi
Kalıcı sakatlıklar veya yaralanmalar

Zehirlenmenin sizi nasıl etkileyeceği birçok şeye bağlıdır, bunlardan bazıları şunlardır:

Zehir türü: Bazı zehir türleri, evde bakımla geçen hafif semptomlara neden olur. Diğerlerinin ise ciddi hastalıklara yol açma olasılığı daha yüksektir.

Zehirler Vücudumuza Nasıl Girer?

Zehirler cildiniz, ağzınız, burnunuz veya gözleriniz yoluyla vücudunuza girebilir Zehirli bir maddeyi (örneğin ev temizlik maddesi) yutmak, genellikle cildinize dokunmaktan daha fazla zarara neden olur.

Vücudunuza giren miktar: Zehirler genellikle büyük miktarlarda daha tehlikelidir.

Ne kadar süre maruz kaldığınız: Zehirlenme akut (saniyeler veya dakikalar) veya kronik (uzun süreli) olabilir. Kronik maruziyetler genellikle iş yerinde, özellikle madencilik, fabrikalar veya tarım alanlarında meydana gelir.

Tedaviyi ne kadar erken başlatırsanız o kadar iyi: Hızlı tedavi, zehirlenmenin etkilerini sınırlayabilir veya durdurabilir.

Yaşınız ve sağlığınız gibi faktörler. Zehirler çocukları yetişkinlerden farklı etkiler. Çocuklar daha küçüktür, bu nedenle size zarar vermeyecek bir doz onlar için ölümcül olabilir. Altta yatan tıbbi rahatsızlıkları olan kişiler de zehirlerden daha fazla etkilenebilir veya iyileşmeleri daha zor olabilir.

Zehirlenmenin Nedenleri

Zehirlenme, sizi hasta edecek veya size zarar verecek kadar bir şeye maruz kalmanız durumunda meydana gelir. Zehirler, tanımı gereği, hastalığa veya zarara neden olabilecek tüm maddelerdir. Sıvı, katı veya gaz olabilirler.

Zehirlenme şu durumlarda meydana gelebilir:

Havadaki zehri solursun
Zehir içeren bir madde yerseniz veya içerseniz
Gözünüze bir zehir kaçarsa
Bir zehir cildinize nüfuz eder
Bir hayvan veya böcek sizi ısırır veya sokar ve zehir enjekte eder
Bazı maddeler çok az miktarda bile tehlikelidir. Bazıları ise sadece büyük miktarlarda alındığında size zarar verir.

Zehir Türleri

Pek çok zehir türü vardır. Karbon monoksit veya kurşun gibi bazılarının adını bilirsiniz. Diğerleri ise daha az belirgindir ve her gün kullandığınız yiyecek veya ürünlerde bulunur. İşte bazı örnekler:

Zehirli bitkiler: Bazı bitkiler, cildinize emildiğinde veya yutulduğunda size zarar verebilecek toksinler içerir. Örnek olarak zehirli sarmaşık ve zehirli baldıran otu verilebilir .

Zehir: Zehir, hayvanların ürettiği bir zehirdir. Vücudunuza bir yara veya yaralanma yoluyla girebilir. Örnekler arasında arı sokmaları , denizanası sokmaları , akrep sokmaları , ateş karıncası ısırıkları ve yılan ısırıkları bulunur . Zehire maruz kalmak hafif semptomlara veya yaşamı tehdit eden reaksiyonlara neden olabilir.

Ağır metaller: Ağır metaller vücudunuzda biriktiğinde zehirli hale gelebilir. Örnekler arasında cıva zehirlenmesi , arsenik zehirlenmesi ve kurşun zehirlenmesi bulunur.

Karbon monoksit: Karbon monoksit (CO) dumanlarını solumak karbon monoksit zehirlenmesine yol açabilir. CO tehlikelidir çünkü onu göremez veya koklayamazsınız. Çalışan bir CO dedektörü, varlığını anlamanın tek yoludur. CO, sadece birkaç dakika içinde ölüme neden olabilir.

Kirlenmiş yiyecekler: Bakteri, mantar ve küf toksinleri yiyeceklerinizi kirletebilir ve gıda zehirlenmesine neden olabilir . Bu durum, taze olmayan, düzgün yıkanmamış, iyice pişirilmemiş veya doğru sıcaklıkta saklanmamış yiyecekler tükettiğinizde meydana gelir.

Yaygın suçlular arasında E. coli , salmonella ve listeria bulunur. Ciguatoksin, bazı balıklarda bulunan ve ciddi hastalıklara yol açabilen bir toksindir.

Mantarlar: Zehirli mantarlardan gelen toksinler, genellikle kendiliğinden geçen sindirim semptomlarına neden olur. Ancak bazı toksinler karaciğer ve böbrek yetmezliğine yol açabilir. Her zaman son derece dikkatli olun. Ölümcül mantarları yenilebilir mantarlarla karıştırmak kolaydır.

İlaçlar: Herhangi bir ilaç (reçeteli veya reçetesiz), yanlış kullanıldığında zehire dönüşebilir. Yaygın örnekler arasında narkotik ağrı kesiciler, asetaminofen (ve kan sulandırıcılar bulunur. Doktorunuza kullandığınız tüm ilaçları bildirin. Doktorunuz, ilaçların sizin için güvenli olduğundan ve etkileşime girmeyeceğinden emin olacaktır .

Nikotin: Nikotin zehirlenmesi herkesin başına gelebilir, ancak en sık sigara içen veya sıvı nikotin ( e-sigaralardan ) tüketen çocuklarda görülür.

Alkol: Alkol zehirlenmesi, etil alkolü (genellikle "alkol" olarak adlandırılır) vücudunuzun işleyip atabileceğinden daha hızlı tükettiğinizde meydana gelir. Ayrıca, izopropil (sürtünme) veya metil alkoller ("metanol" veya "odun alkolü" olarak da bilinir) gibi vücudunuzun güvenli bir şekilde işleyemediği alkol türlerinde de meydana gelebilir.

Temizlik ürünleri: Birçok ev temizlik ürünü , yutulduğunda, yanlış kullanıldığında, birleştirildiğinde veya yanlış kullanıldığında zehirli olan kimyasallar içerir.

Pestisitler: Çoğu pestisitteki kimyasallar tüketildiğinde zehirlidir.

Zehirlenme kaç saat sonra belli olur?

Zehirlenme belirtilerin ortaya çıkma süresi çeşidine göre değişiklik gösterir. Bazı zehirlenmelerde belirtiler 30 dakika ile 1 saat içinde görülürken, gıda zehirlenmelerinin çoğunda belirtiler 6-12 saat içinde meydana gelir. 6-24 saat içerisinde de semptomlar ilerleyebilir.

Zehirlenen bir insana nasıl yardım edilir?

Zehirlenmeye maruz kaldıktan saniyeler veya dakikalar sonra ilk yardım yapmak ciddi zararları önleyebilir. İlk yardımı yalnızca kişi uyanık, bilinci yerinde, normal nefes alıyor ve yutkunabiliyorsa deneyin. İlk yardım, zehirlenmenin türü ve maruz kalma türüne bağlıdır.

Buna göre;

Kişi nefes almıyorsa 112'yi arayın.
Kişi zehir solumuşsa, hemen temiz hava almasını sağlayın.
Kişinin cildinde zehir varsa, zehirin temas ettiği tüm giysileri çıkarın. Cildi 15 ila 20 dakika boyunca akan suyla yıkayın.
Gözde zehir varsa, gözler 15-20 dakika boyunca akan su ile yıkanmalıdır.
Birinin zehirlendiğini düşünüyorsanız aktif kömür kullanmayın.

Ne Yapmalı?

Doktorlar zehirlenmeyi nasıl teşhis eder?

Zehirlenme teşhisi, bir zehir danışma merkezindeki uzmanlar veya diğer sağlık hizmeti sağlayıcıları tarafından yapılır. Bu, telefonla ve/veya şahsen yapılabilir.

Yönetim ve Tedavi

Zehirlenmelerde İlk Yardım Nasıl Yapılmalı?

Zehirlenmeden sonraki saniyeler veya dakikalar içinde ilk yardım uygulamak ciddi zararları önleyebilir. İlk yardım yalnızca kişi aşağıdaki durumlarda uygulanmalıdır:

Uyanmak
Uyarı
Normal nefes almak
Yutma yeteneği

Yukarıdakilerden herhangi biri doğru değilse, hemen 112'yi arayın.

İlk yardım maruziyet türüne göre değişiklik gösterir.

SIKÇA SORULAN SORULAR (SSS)

Zararlı Kimyasal İçildiğinde En Çok Merak Edilenler

“Kusturmalı mıyım?”

Hayır. Kusturmak tehlikelidir.

Yanıcı, aşındırıcı veya toksik maddeler yemek borusunu ikinci kez yakabilir.

“Hemen su içmeli miyim?”

Genel olarak az miktarda su içmek zararın yayılmasını azaltabilir, ancak bazı maddelerde uygun değildir.
Asit–baz gibi aşındırıcı maddelerde su, kimyasal reaksiyonu artırabilir.