Çocuğun Zekasını Geliştiren 14 Etken

Yrd. Doç. Dr. Reyhan Erol Güler
Yayın : 27.12.2013 - Güncelleme : 27.09.2026

• Çocuğun Zekasını Geliştiren 14 Etken

Çocuğun zeka gelişiminde sevgi, güven ve karşılıklı etkileşim, pahalı oyuncaklardan çok daha önemli bir rol oynuyor. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Reyhan Erol Güler, çocukların beyin ve zeka gelişimini destekleyen 14 önemli etkeni anlattı.

Beynimizde milyonlarca nöron bulunuyor ve zeka gelişimi, bu nöronlar arasında yapılan bağlantıların yani sinapsların artması olarak tanımlanıyor. Sinaps sayısındaki artış ise çocuğun ne kadar çok uyaran aldığıyla ilgili. Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta var. Yapılan araştırmalar, zekayı artıran en önemli etkenlerden birinin karşılıklı etkileşim olduğunu gösteriyor.

Yani uyaranın bir oyuncaktan, müzik sisteminden ya da ekrandan gelmesi değil, karşılıklı olması gerekiyor. Bu süreç ise aslında annenin hamilelik döneminde başlıyor.

• Çocuğun Zeka ve Beyin Gelişimi İçin Hamilelikte Nelere Dikkat Edilmeli?

Beyin gelişiminin büyük bölümü hamilelik döneminde başlıyor. Bu nedenle anne adaylarının gebelik sürecinde dikkat etmesi gereken bazı önemli noktalar bulunuyor.

1. Düzenli sağlık kontrolünden geçin

Anne adayları hamilelik döneminde düzenli sağlık kontrolünden geçmeli.

2. Yeterli ve dengeli beslenin

Anne adaylarının yeterli ve dengeli beslenmeye dikkat etmesi gerekiyor.

3. Folik asit ve omega eksikliğini ihmal etmeyin

Folik asit ve omega eksikliği varsa bunlar takviye edilmeli. Ancak bu maddelerin eksikliği yoksa, fazla alınmasının da zarara yol açabileceği unutulmamalı.

4. Sigara ve alkolden uzak durun

Bebeğin beyin gelişimini negatif yönde etkilediği için alkol ve sigara tüketiminden uzak durulmalı. Anne adayı mümkün olduğunca stresten kaçınmalı.

5. Hamilelikte sakin ve huzurlu bir ortam oluşturun

Bu dönemde sakin, huzurlu ve güvenli bir ortam büyük önem taşıyor.

6. Anne karnında bebeğinizle iletişim kurun

Bebeğin dokunma, tat alma ve işitme duyuları anne karnındayken gelişiyor. Anne elini karnına koyarak bebeğiyle sohbet etmesi ve gülmesiyle salgıladığı mutluluk hormonu bebeği etkiliyor.

Doğumdan Sonra Bebeğin Zeka Gelişimi Nasıl Desteklenir?

7. Anne sütünden yararlanın

Anne sütü en değerli hazinedir. Bu nedenle bebeğin dünyaya geldiği andan itibaren zeka gelişimini artıran bir başka faktör emzirmedir.

“Emzirme çok önemli bir sermaye, bunu iyi kullanmak lazım.”

Bebek emerken anne ile göz teması kurar, daha ilk andan itibaren olumlu etkileşime girer. Bu dokunuşun beyindeki kan akımını ve sinapsların artmasını sağladığı belirtiliyor.

8. Emzirme dönemini bir etkileşim fırsatına dönüştürün

Emzirme süreci altın bir süredir. 6-8 aylık bir bebekte trilyonlarca sinaps oluşuyor. Yapılan araştırmalar anne sütünün etkisini destekler nitelikte. Zira, bu çocuklarının okul performansının anne sütü almayanlara göre çok daha fazla olduğu belirtiliyor.

Bu dönemde kaçırılmayacak altın bir fırsat da annenin bebeğini emzirirken sakin bir ses tonuyla konuşması.

İlk bir iki aylık dönemde bebeklerin görüş mesafesi 20 cm civarında. Bebeğin bu uzaklıkta tutularak çıkardığı “aaaa, ooo” gibi seslere karşılık verilmesi, 3-4 aydan itibaren jest ve mimiklerin de kullanılarak kitap okunması, de-de, ma-ma gibi hecelerin tekrar edilmesi, aynaya bakılarak kendi yüzü olduğunu algılamasa da o görüntüyle etkileşime girmesinin sağlanması, ce-eee oyunu ya da fış fış kayıkçı bu dönemde yapılması önerilenler arasında.

9. Bebeğinizin sağlık kontrollerini ihmal etmeyin

Beden sağlığı da bebeğin zekasını etkiliyor. Tiroid bezinin iyi çalışmaması zeka geriliğine yol açtığı için doğumdan sonra bebekten topuk kanı alınarak değerlendirme yapılması önemlidir.

10. Demir eksikliğine dikkat edin

Demir eksikliği anemisi olan çocuklarda davranışsal sorunların arttığı ve okul başarısının düştüğü belirtiliyor.

11. Çocuğunuzun uyku düzenine önem verin

Üzerinde durulan bir nokta da uyku. Sık sık uykusundan uyanan ve derin uyku evresine geçemeyen çocukların okul başarısının düşük olduğu gözleniyor.

Çünkü derin uyku beynin dinlenmesini ve büyümeyi sağlıyor.

Çocuklarda Televizyon ve Ekran Kullanımı

12. 0-2 yaş arasında televizyona yer yok

Zekayı negatif yönde etkileyen televizyon, özellikle hayatın ilk yıllarında çocukların dünyasında olmaması gerekenler arasında.

İlk iki yaşta beynin yüzde 70-80'i tamamlanır. Zekayı geliştirmek için yapılacak şeylerin ille parayla alınması, pahalı olması gerekmiyor.

Kitap okuyun ve çocuğunuzu televizyondan uzak tutun. İki yaşından sonra da günde en fazla bir saat televizyon izlettirin. Bunun da karşılıklı etkileşim halinde olması gerektiğini unutmayın.

Yani çocuğunuzla izlediği şey hakkında sohbet edin, sorular sorun, cevap vermesini bekleyin.

Çocuğa Yabancı Dil Öğretirken Nelere Dikkat Edilmeli?

13. Çocuğunuza yabancı dil öğretirken dikkatli olun

İlk üç yaş dil öğrenme açısından altın bir dönem olarak biliniyor. Çocuğun üç hatta dört dil öğrenebilmesi mümkün. Ancak burada çocuğun ne istediğine dikkat etmek gerekiyor.

Tam bu noktada anne babaların sıklıkla yaptığı bir yanlışa dikkat çekmek istiyorum. Çocuktan gelen uyarılara dikkat etmek gerekiyor.

Anne babalar, “Çocuğum zeki olsun” diyerek onları kurstan kursa koşturuyor, beyin geliştirme tekniklerine götürüyor. Bu arada öz teması ya da karşılıklı etkileşim fırsatını değerlendirmiyor.

Çocuklar bazen bu faaliyetlere sabahları zorla uyandırılarak götürülüyor. Olumlu bir şey yapmaya çalışılırken çocuk strese sokuluyor. Stres çocuğu olumsuz yönde etkiliyor.

“Çocuğumun iyiliği için bunları yapıyorum” diye düşünmemek gerekiyor. Çocuğun ayrı bir birey olduğu, onun da söz hakkı olduğu unutulmamalı.

Siz yedi aylık bebeğinizin yemeğini kendi başına yeme çabasını desteklemek için eline kaşık verirseniz, özgüvenini ve zekasını geliştirecek çok daha önemli bir şey yapmış olursunuz.

Çocuğun Dünyayı Keşfetmesine İzin Verin

14. Çocuğunuzun dokunmasına izin verin

Çocuklar birinci yaşlarından sonra dünyayı oral yolla tanır. Bu nedenle ellerine aldıkları her şeyi ağızlarına götürüyorlar. Bu bilgiler de beyne aktarılıyor.

Anne babaların hijyen endişesiyle sık sık bu süreci sekteye uğratması, beyin gelişimini ters yönde etkiliyor.

Çocuğun güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde, her şeye dokunmasına izin verilmesi ona büyük fayda sağlıyor.

Tam bu çağda oyuncaklar da çocukların dünyasına giriyor. Tahta kaşık, marangozda yaptırılan tahta küpler, pahalı oyuncakların yaptığından çok daha fazlasını yapıyor, hayal güçlerini geliştirmelerini sağlıyor.

Yine bu dönemde her şeye “hayır” denmesi çocukların gelişimini engelliyor.

• Çocuğun Zeka Gelişiminde En Önemli Nokta: Karşılıklı Etkileşim

Dr. Reyhan Erol Güler'in açıklamalarında özellikle sevgi, güven ve karşılıklı etkileşimin çocukların zeka gelişimindeki önemine dikkat çekiliyor.

Çocuğun gelişimini desteklemek için her zaman pahalı oyuncaklara veya özel eğitim programlarına ihtiyaç bulunmuyor. Anne-babanın çocukla konuşması, göz teması kurması, oyun oynaması, kitap okuması, sorularına karşılık vermesi ve onun dünyayı güvenli biçimde keşfetmesine izin vermesi önemli fırsatlar oluşturuyor.

Çocuğun zeka gelişimi yalnızca oyuncaklarla değil, onunla kurulan sevgi dolu ve karşılıklı iletişimle de destekleniyor.